DÜNYA TARİHİNİN İLK HASTANESİ

      Bir öykü anlatmak  istiyorum bu hafta sizlere.... Doktorların anısına yemin ederek mesleğe başladıkları Hipokrat' a ait bir öykü. biraz masalımsı, biraz da gerçek. şimdi, hep beraber Adana'nın kıyı ilçesi Yumurtalığa gidelim.
      Yumurtalık.... Diğer ismi Ayas... 2500 yıllık şehrin başka isimleride var... aiegea  ( veya Higea), Aegea ve benzerleri... Ve benzerleri dememden bu isimleri teferruat zannedip dikkatinizi başka yöne çevirmeyin lütfen. Çünkü bu isim üzerine kurulacak.

   Hipokrat' ın annesi; Hijyen 

   Hiegea (Hijea) (*) mitolojide Hipokrat'ın annesi olarak bilinir. Onunda babasının  (yani Hipokrat'ın dedesinin) sağlık tanrısı Aeskulap (Eskülap) olduğuna inanılır. Hani daha önce ki yazılarımda bahsettiğim, zaman zaman toprak altında yılan şeklinde dolaşan Aeskulap var ya! O işte.
    Dedesinin mitolojik bir kişilik olarak tanısak da Hipokrat yaşadığı ispatlanmış bir kişidir. O yıllara kadar sadece bir büyü faaliyeti olarak yürütülen tıbbı, ustadan çırağa geçen bir bilim dalı haline getirdiği bilinmektedir. İlk tıp okullarının  ve modern anlamda ilk hastanelerin onun kurduğu  tarihi bir gerçektir. Kurduğu bu hastane ve tıp okullarının dedesinin ismini verdiğini de biliyoruz. O yıllarda bunlara Aeskulapion ( Eskulapiyon) yani Eskülap'ın Evi denirdi.


   İlk tıp okulu Adana'da   
  
   İlk tıp okullarını Bergama'da, Kos'ta birde tahmin ettiğiniz gtibi Adana'nın ilçesi Yumurtalık'ta kurmuş.. Böylece Yumurtalık'ın antik isminin niçin Hipokrat'ın annesinin ismi (Hiegea ) olduğu da anlaşılıveriyor değilmi?
   Hiegea tarih içinde okadar önemli bir şehir haline gelmiş ki Hipokrat kurmayı planladığı tıp okullarından birini burada açmaya karar vermiş. Söylentilere göre bir zencinin kolunu bir beyaza takmak sureti ile dünyanın ilk organ naklide burada yapılmış. Evet... Benim de sizin gibi aklım takıldı. Niye zencinin kolu?
    Ama cevap basit! Köle değilse eğer kim kolunu başka birine feda eder?


    İlk hastanenin peşinde    
   
    Yumurtalık'ı gezerken Eskülapyon'u kolayca bulamayabiliresiniz; haklısınız. Çünkü yaklaşık 300 gibi yıllarda Roma İmparatoru Kostantin din değiştirip, Hıristiyanlığı kabul edince pagen ( ilkel çok tanrılı din) kültürüne ait bir4 çok şeyi yıktırmıştır. Yumurtalık eskülapyon'u da bundan nasibini almış. Ancak yıkılan binanın yapı taşları bir sonra yapılan binalarda  kulanıldığı için de ilk hastane günümüze kadar gelebilmiş. Ayakta kalmış, bütünlüklü bir bina olmasa da, Yumurtalık'taki tarihi eserlerin duvarlaraına sinerek.

     Antik limanda nostalji.

     Simdi sizlere bir sdır vermek istiyorum. Yumurtalık'ın hala kulanılan tarihi limanına indiniz. Limanın kuzeyini süsleyen tarihi Liman Kale'ye alıcı bir gözle bakınız. Kale'nin duvarları farklı dönemlere ait yapı taşları ile yapıldığını hemen göreceksiniz. İlk hastaneye ait bir iz bulamazsanız bile otantik kayıklarla, tarihi kalenin mavi suların ritmiyle yaptıkları dansa katılabilirsiniz.

    Kız Kalesi

    Danstan sonra da eskülapın peşinden halkın Kız KIalesi dediği Ada Kale'ye geçmenizi öneririm. Bunun için bir kayıkçıdan yardım istemelisiniz. Ama unutmayın! Yardım istediğiniz kayıkçıya Marko Polo İskelesini sorun. 1268 ve 1271 yıllarında ünlü gezgin Marko Polo 'nun  iki kere buraya uğraması nedeniyle bu isim verilmiş bu antik kalıntıya. Ayrıcda kayıkçı size denizin içindeki kale için aynı İstanbul'daki Kız Kulesi'nin veya Mersin'deki Kız Kalesi'ninin öyküsünü anlatacaktır. 
    Hani ''Kahinler güzel kızını bir yılanın sokacağını haber verince, kıral kızını denizin içindeki bir kaleye göndermiş, ama buna rağmen üzüm sepeti içinde giren bir yılan kızı öldürmüş'' şekinde olan bir efsane var ya aynısı...Masal,  kıral kızının kalesi dese de, antik limanın gümrük karakolu olduğu bilinen bu binanın ilginizi çekeceğini umuyorum. Hele yer mozaiklerini oldukça seveceksiniz.

     Süleyman Kulesi

    Eskülapyonun izlerine gelince....
    Umudunuzu kayıbetmeyin, Ada Kale' de bulamadıysanız, Süleyman Kule'sinde  arayabilirsiniz. Süleyman Kulesi 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırılmış, günümüze restore edilerek restaurant olarak kulanılan çok ilgi çekici bir yer. Ancak inşa tarihi dikate alınırsa burada da Eskülapyon'u bulmak zor. Ama Süleyman Kulesi'ne giderken üzerinden geçtiğiniz derenin içine veya bu derenin denize döküldüğü sahile alıcı gözle bakarsanız, bir çok antik sütun göreceksiniz. Belkide sütunlar arasında ilk hastanenin izlerini bulabilirsiniz.

Evlerin duvarındaki tarih

   Dere içindeki tarihi malzeme civar evlerde yapı taşı olarak kullanıldığına göre, gezerken gözlerinizi evlerin duvarlarından ayırmamalısınız. Bu duvarlarda da Eskülapyon'u bulamadıysanız eğer, doğru Kaymakamlıklıkğın önüne gitmelisiniz.  Bir açık hava müzesi haline getirilen otoparktaki eserlere baktığınızda Hiegea'nın rölyefini göreceksiniz.
    2500 yıllık bu bekleyiş sırasında Hipokrat'ın annesinin şahit olduğı tarihi dönemleri Yumurtalık'a yaptığınız gezi sırasında sizde yaşayacaksınız. Antik Limanda ''Babanın Yeri'nde 2000 yıllık tarihe karşı yiyeceğiniz Akdeniz balıklarının lezzetini de eklersiniz umarım güzel bir gün geçireceksiniz.
   (*) Tıpta mikroptan arındırılmışlık anlamında kulanılan hijyen kelimesi Hiyegea'dan türemiştir.

Dr.Haluk Uygur'un bu yazısı kendisinin izni ile 18.01.2009 tarihli  Çukurova Posta gazetesinden alınmıştır.