İLKLER İN VE ENLER İN KENTİ ADANA

    Günümüzden yaklaşık 4 bin yıl önceydi. Anadolu'da federal bir yapıya sahip Hitit İmparatorluğu hüküm sürerken, sınırları bu günkü Anamurdan Nur dağlarına uzanan, merkezi Adana cıvarındaki Şar - Komana Antik Kenti olan Kizzuwatna Krallığı bu federatif imparatorluğun federal bir devleti olarak yaşamını devam ettirdi.
    Kizzuwatna Devleti ordusu olmamasına rağmen, Hitit İmparatorluğu ve diğer federal krallıklar tarafından saygı ile karşılanırlardı. Ordu sahibi olmadan böylesine bir saygı görmelerinin nedeni ise Kizzuwatna'ın dönemin iyileştiricileri (doktorları) olan rahipler tarafından yönetilmeleriydi.

EN ESKİ TEDAVİ YÖNETİMİ

  Bu rahiplerin kuş ve hayvan etlerinden veya bitkilerden yaptıkları ilaçlar, büyüler en eski tedavi yöntemlerinden bazılarıdır.  Ve Adana 4 bin yıl önce bu tedavilerin yapıldığı bir sağlık merkezi haline gelmiştir.
  O dönem dünyanın bir çok yerinden Adana'ya tedavi için gelindiği bilinmektedir. Örneğin Hitit İmparatoru Muvattalli'nin tedavi için Adana'ya geldiği tarihi bir gerçektir. Yine onun oğlu Urhiteşup'un da tedavi için Adana'ya geldiği tahmin edilmektedir.
  4 bin yıl öncesinin önemli sağlık merkezlerinden olan Adana, modern tıbbın ilk adımları atılırken bu rolünü korumuştur.Tıbbın büyücülükten öte, bilim dalı olduğunun kabul edilmesi ve hastaların bugün hastane dediğimiz iyleştirme toplanıp tedavi edilmesi Hipokrat ile başlar.
   Yaklaşık günümüzden 2 bin 5 yüz yıl önce yaşayan, hekimlerin mesleğe başlamadan önce adına yemin ettikleri antik çağın efsanevi bu hekimi, dedesi olduğu efsane edilen sağlık tanrısı  Aueskulap ( Eskülap okunur) anısına Aueskilapion (Eskülap'ın evi) dediği ilk hastaneleri kurmuştur. Bu hastaneler aynı zamanda tıp eğitiminin verildiği ilk tıp okullarıdır...
   Adana, antik çağın bu gelişmesinde de rol oynamış, o dönemde kurulan 3 önemli Aeuskulapin'dan biriAdana'nın Yumurtalık İlçesi'inde faaliyete başlamıştır. Tarihimizde kalıntıları pek kalmasa da ilk hastanenin yıkıntılarından çıkan taşların, Yumurtalık'ta bulunan diğer tarihi kalıntıların inşasında kulanıldığı bilinmektedir.
   Yumurtalık için anlatılan efsanevi  öykülerden biri de, bir zencinin kolunun bir beyaza takılması suretiyle ilk organ naklinin burada, yani Adana'nın ilçesi Yumurtalık'ta yapıldığıdır.
   Gerçi efsanelere bakılırsa Adana ile ilgili bir çok tıp öyküsü anlatılmaktadır. Bunun en bilineni Lokman Hekim  Efsanesi'dir.
   Lokman Hekim için bitki ve çiçeklerin dilini bildiği ve onlardan aldığı bilgilerle ölümsüzlüğe çare oluşturduğu anlatılır. Ancak ölümsüzlüğün olmasını kabulenmeyen Tanrı'nın, Adana'nın  Misis Köprüsü üzerinde Lokman'a bir elçi gönderip, bulduğu çarenin notlarını Ceyhan Nehri'ne uçurduğu efsane edilir.
   Efsaneler ne kadar doğrudur bilinmez ama, Çukurova'nın ve onun sırtını dayadığı Toroslar'ın dünyanın en zengin bitki çeşitliliğine sahip olduğu bilimsel bir gerçektir. Dolayısıyla bitkileri iyleştirici zenginliği, Lokman Hekim öyküsünün söylene gelmiş olmasını sağlaması mümkündür.
   Dünya tıp tarihi içinde Adana'nın yeri konusunda bilimsel gerçek ise, ''Dünyan'da bu güne kadar gelebilmiş en eski tıp-eczacılık kitabının'' Adana'daki Anavarza Antik Kent'inde yazılmış olduğudur.
   Bu kitabın yazarı Anavarzalı asker hekim Dioskores'dir. Materna Medica ismine sahip olduğu bu kitabın bir nüshası Viyana'dadır. Daha sonra Kitab-ül Hassasi adıyla yazılan diğer bir kopyası ise Topkapı Saray'ındadır. 



   3 cilt halinde bulunan bu kitapta bitkilerin, hayvan etlerinin ve madenlerin hangi hastalıklara iyi geldiği, yan tesirleri ve dozları anlatılmaktadır. Anlatılan ilaçların hala bazıları hala yöre halkı tarafından ilaç niyetine kulanılmaktadır.
   Adana'nın Tıp Tarihi içindeki önemine değinmişken, kentin yakın dönemdeki tıbbı geçmişine değinmeden geçmemek gerekir.
   Örneğin merak konularından birisi Adana'da bu gün faaliyet gösteren hastanelerden hangisinin en eski olduğudur.

MEMLEKET HASTANESİ

   Bunun cevabı 1896 yılında önce bir mütevelli heyet tarafından kurulan, sonra Memleket Hastanesi adıyla belediyeye devredilen Adana Devlet hastanesi'dir. 100 yıldan fazladır hizmete devam eden hastanenin nehir kenarına kurulmasına, o yıllarda yaygın olan Kolera hastalığı (atıkların nehre atılması nedeniyle) dahada yaygınlaşır düşüncesiyle karşı çıkılmıştır.  Hatta o yıllarda kolera müfettişi olarak Adana'ya gelen Dr. Şerafettin Mağnuni anılarında, dönemin valisini böyle bir karar alması nedeniyle akılsızlıkla suçlamıştır.
   Adana yakın tıp tarihinin en önemli olaylarından biri ise, Ortopedia Hastanesi'nin kurulması olsa gerek.
   Türkiye'nin ilk özel ortopedi hastanelerinden biri olması ve herbiri başka bir alanda uzmanlaşmış akademik kariyere sahip olan olan ortopedistler vasıtasıyla hizmet üretmesi nedeniyle,  (en azından Ortopedi dalında) Türkiye ve komşu ülkeler arasında yeniden bir sağlık merkesi olmasına katkı sağlayacaktır.
   Kısacası görüldüğü gibi 4 bin yıllık gelenek bozulmadan sürmekte, Adana Tıp Tarihi içindeki rolünü oynamaya devam etmektedir.

DR.HALUK UYGURUN BU YAZISI 24.05.2009 TARİHLİ  ÇUKUROVA POSTA GAZETESİNDEN ALINMIŞTIR.
Kendisine Adana ile ilgili araştırmalarında başarılar diler, böyle güzel bilgilerle bizleri aydfınlattığı için de teşekür ederiz.